Amharca Hangi Ülkenin Dilidir? İzmirli Gençlerin Biraz Ciddi, Biraz Eğlenceli Yolculuğu
Yağmurlu bir gün, İzmir’de Alsancak’ta bir kafede arkadaşlarla buluşmuşuz. Bunu bir yazıya dökmek istesem, kahvemin soğumasını beklerken Amharca’dan bahsetmek zorundayım. Hadi bakalım! Ne alaka demeyin, hemen anlatıyorum. Amharca hangi ülkenin dilidir? Herkesin aklındaki soru bu! Bir yanda kahve, bir yanda dünya dillerine dair derin düşünceler… Nasıl oldu da buraya geldik, ben bile anlamadım.
Kafede Başlayan Düşünceler: Amharca Hangi Ülkenin Dili?
Günün birinde arkadaşım Okan, karizmatik bir şekilde:
“Amharca hangi ülkenin dilidir?” diye soruverdi. Okan’ın bu tür soruları, tam da kafamı karıştırmaya başladığım anlarda gelirdi. Kafada gürültülü bir kalabalık yaratmayı çok severdi, sanki her an felsefi bir konuşma yapacakmış gibi. Bu soruyu duyduğumda ne olduğunu anlamadım önce. “Neden böyle bir soru sormak ihtiyacı duyuyorsun, Okan?” diye düşündüm, ama sonra şunu fark ettim: Amharca, Afrika’nın büyülü dillerinden biriydi ve tabii ki Etiyopya’nın resmi dilidir. Bu kadar basit.
Tabii, bir de kafamda bir şüphe oluştu. Okan’ın sadece soğuk bir kahve içmek için mi bunu söylediği yoksa “herkesin biraz bilgisi olsun, ben dünyayı geziyorum” havası yaratma amacı mı güttüğü belli değildi. O yüzden hemen bir cevap veriyorum:
“Amharca, Etiyopya’nın dilidir. Yani, ‘Okan, sen de her şeyi öğrendin, ne var ki bunda?’ demek istiyorum ama…”
Kahvenin Etkisi: Biraz Düşün, Biraz Espri Yap
Amharca, bildiğiniz gibi, çok eski bir dil. Etiyopya’nın tarihine kök salmış, kölelik, imparatorluklar, hatta eski zamanlardaki dini öğretilerle iç içe geçmiş. Tabi, İzmir’de biraz dağılmış kafayla, “Her şey bir dilde mi gizli?” diye kendi kendime sorular sormaya başladım. Akşam yedi olmasına rağmen hala sabahki kahvemin etkisindeyim. Gözlerim kararmış, o kadar düşündüm, nereye gittiğimi bile unuttum. Okan’a dönüp, espriyle karışık biraz kafa bulmaya karar verdim:
“Vallahi bak, Amharca’yı öğrenmek zor. Ama Etiyopya’da hayat o kadar güzel ki, Amharca’yı öğrenirsen kafede ‘Selam, ne haber?’ diyebilirsin. Hem de başka bir dilde!”
Okan ciddi bir şekilde karşılık verdi:
“Bunu, hep yapmak istediğim şeydi. Yani, kendimi uluslararası biri gibi hissetmek.”
İşte o an, İzmir’de yaşayan bir genç olarak o kadar absürd bir durumla karşı karşıya kaldım ki, birden gözümde canlanan komik bir sahneyle iç sesime de gülümsedim. “Kendini uluslararası biri gibi hissetmek mi? Okan, senin uluslararası bir kahve içme tercihin var ama.”
Tarihten Kısa Bir Yolculuk: Amharca’nın Geçmişi
Tabii ki, kafamdaki bu mizahi şimşekler geçtikten sonra bir an durup düşündüm. Şaka bir yana, Amharca gerçekten de tarihsel bir dil. Etiyopya, eski zamanlarda krallıkların ve farklı kültürlerin buluşma noktasıydı. Zaten, başkenti Addis Ababa olan bu ülke, gelenekleri, kültürel çeşitliliği ve dilsel zenginliğiyle tanınıyor. Aslında, sadece Amharca değil, bir sürü farklı dil var Etiyopya’da, ama Amharca’yı en yaygın şekilde konuşanlar. Hatta, Amharca, Etiyopya’nın yerel alfabeleriyle yazılır ki, bu da oldukça ilginç ve bir o kadar da zorlayıcı. İzmirli olarak düşündüğümde, “Bize ne ki, biz Latin harfleriyle zorlanıyoruz, bir de Amharca harfleri!” diyorum, ama üzülmeyin, yapabilecek bir şey yok.
İzmirli Gençlerin Amharca’lı Bir Gün
Amharca öğrenmek demek, aslında birçok şeyin başlangıcı demek. Tabii ki, hayatımızı bir dil üzerinden kurmak kolay değil. Ama İzmirli bir genç olarak, özellikle arkadaşlarla espri yaparken sürekli farklı dilde kelimeler kullanmaya başlamak çok eğlenceli olabilir. Mesela, Amharca “Selam” demek yerine, “Selamta” diyebilsek, bu bizi çok daha havalı yapar mı?
“Ya, oğlum, Amharca’yı biz de öğrenebiliriz, düşün! Şimdi, mesela, İzmirliler, o ‘gel lan buraya’ demektense, ‘Selamta!’ dese, nasıl olur?” dedim. Okan’ın yüzünde bir belirsizlik vardı. Ama ben çoktan bu hayale dalmıştım.
Bir de, bu işin çılgınca komik yanları da var. “Selamta” demek, bir kere İzmir’deki kafelerde bir yere varmanın önünü açar mı? Müşteri garson, garson müşteriyle Amharca konuşmaya başlarsa, ne olacak? Ya da bir turist İzmir’e gelmiş, “Selamta!” diyor, sen cevap veriyorsun: “Merhaba.” O zaman senin de dünyadaki bilgelik oranının arttığını sanabilirsin. Kendi içimde, “Neden olmasın?” diye düşünüyorum.
Sonuçta Ne Oldu?
Sonuçta, Amharca bir dil olarak hepimizin ilgisini çekebilir. Ama kafelerde Amharca konuşmak ne kadar ciddi olabilir? İzmir’de yaşayan bir gencin gözünden baktığında, biraz komik ve biraz da eğlenceli. O yüzden hepimiz biraz öğrenmeliyiz:
Amharca, Etiyopya’nın resmi dilidir.
İzmir’deki kafelerdeki garsona “Selamta!” desek de, ne kadar ciddiye alır?
Biraz mizah, biraz tarih… Yani, Amharca sadece Etiyopya’nın dili değil, aynı zamanda dünya dil ailesinin bir parçası. Gerçekten de bu dilin insanlığa kattığı çok şey var. Ancak ne olursa olsun, kendi iç sesime soruyorum: “Amharca’ya dalmak ne kadar eğlenceli olabilir?” İzmirli ruhumla cevaplıyorum: Eğlenceli olabilir. Ama her şeyin bir sınırı vardır.